HIV-symptomen
De vroege tekenen, de drie stadia en wanneer je je moet laten testen na mogelijke blootstelling.
HIV-symptomen verschillen sterk van persoon tot persoon. Sommige mensen krijgen 2 tot 4 weken na mogelijke blootstelling griepachtige klachten. Anderen hebben jarenlang geen merkbare symptomen. De enige manier om je HIV-status te weten te komen, is door je te laten testen.¹ ²
Hoe HIV-symptomen werken
Nadat HIV het lichaam is binnengedrongen, begint het zich in de eerste paar weken snel te vermenigvuldigen. Tijdens deze periode — de acute infectie genoemd — krijgt ongeveer de helft tot tweederde van de mensen een griepachtige ziekte doordat het immuunsysteem op het virus reageert.¹ ³ Symptomen verschijnen meestal 2 tot 4 weken na blootstelling en duren enkele dagen tot enkele weken.
Na deze eerste periode gaat HIV over in een langere fase die klinische latentie wordt genoemd, waarin er mogelijk helemaal geen duidelijke symptomen zijn. Deze fase kan jaren duren. Zonder behandeling verzwakt HIV geleidelijk het immuunsysteem, wat uiteindelijk leidt tot het meest gevorderde stadium (AIDS), waarin het lichaam vatbaar wordt voor opportunistische infecties en bepaalde vormen van kanker.²
De moderne hiv-behandeling is zeer effectief. Mensen bij wie vandaag de dag hiv wordt vastgesteld en die direct met de behandeling beginnen en een ondetecteerbare viral load bereiken, kunnen een lang en gezond leven leiden en kunnen hiv niet seksueel overdragen.⁶ ⁷ Dit staat bekend als U=U (Undetectable = Untransmittable).
De drie stadia van HIV
Zonder behandeling doorloopt HIV doorgaans drie stadia. Moderne antiretrovirale therapie stopt deze progressie. De meeste mensen die behandeld worden, bereiken de latere stadia nooit.
Acute HIV-infectie
2–4 weken na blootstelling
Ongeveer de helft tot tweederde van de mensen krijgt tijdens de acute infectie griepachtige klachten.¹ ³ Het lichaam maakt antilichamen tegen HIV aan, maar die zijn mogelijk nog niet aantoonbaar bij een zelftest (windowperiode: 21–84 dagen⁵). De viral load is in dit stadium erg hoog, wat betekent dat het risico op verdere overdracht ook groot is.
Veelvoorkomende symptomen
- Koorts (vaak 38 °C of hoger)
- Vermoeidheid en je over het algemeen niet lekker voelen
- Keelpijn
- Gezwollen lymfeklieren (vaak in de nek)
- Huiduitslag (vaak op de romp)
- Spier- en gewrichtspijn
- Hoofdpijn
- Aften
Klinische latentie
Jaren (meestal 8–10 jaar zonder behandeling)
Na de acute fase gaat HIV een lange periode in waarin er mogelijk geen duidelijke symptomen zijn. Het virus is nog steeds actief en beschadigt langzaam het immuunsysteem, maar iemand kan zich helemaal gezond voelen en er ook zo uitzien. Daarom is testen zo belangrijk — je kunt in deze fase niet op symptomen vertrouwen. Met een effectieve behandeling blijven mensen voor onbepaalde tijd in deze fase (zonder dat het overgaat in AIDS) en kunnen ze een normale levensduur hebben.
Veelvoorkomende symptomen
- Vaak helemaal geen symptomen
- Sommige mensen hebben af en toe last van vermoeidheid of lichte koorts
- Licht gezwollen lymfeklieren (soms aanhoudend)
- Huid- of mondproblemen (af en toe)
AIDS (vergevorderd HIV)
Zonder behandeling
AIDS is het meest gevorderde stadium van een HIV-infectie, waarbij het immuunsysteem ernstig is aangetast. Dit stadium komt tegenwoordig zelden voor in landen waar HIV-behandeling op grote schaal beschikbaar is, omdat effectieve therapie verdere ontwikkeling voorkomt. AIDS wordt gedefinieerd door een CD4-telling van minder dan 200 cellen/mm³ of het ontstaan van bepaalde ernstige opportunistische infecties.²
Veelvoorkomende symptomen
- Snel gewichtsverlies
- Terugkerende koorts of nachtelijk zweten
- Extreme vermoeidheid
- Aanhoudende diarree (langer dan een week)
- Zweren in de mond, anus of geslachtsdelen
- Longontsteking of andere opportunistische infecties
- Geheugenverlies, depressie of neurologische symptomen
- Rode, bruine, roze of paarsachtige vlekken op of onder de huid
HIV-symptomen bij vrouwen
De vroegste tekenen van HIV — de griepachtige klachten van de acute infectie — zijn bij vrouwen en mannen grotendeels hetzelfde: koorts, vermoeidheid, keelpijn, gezwollen lymfeklieren, huiduitslag en spierpijn in de eerste 2 tot 4 weken na blootstelling.¹ ³ Er bestaat geen aparte set vroege symptomen die uniek is voor vrouwen, en net als bij iedereen hebben veel vrouwen helemaal geen merkbare symptomen.
Waar HIV vrouwen anders kan treffen, is in een later stadium, wanneer de infectie onbehandeld blijft en het immuunsysteem geleidelijk verzwakt. Die verschillen zijn grotendeels gynaecologisch:⁸
- Vaginale infecties. Terugkerende vaginale schimmelinfecties (vier of meer per jaar) en bacteriële vaginose komen vaker voor bij vrouwen met HIV en kunnen lastiger te behandelen zijn.⁸
- Bekkenontsteking (PID). PID kan lastiger te behandelen zijn, gaat soms niet helemaal weg of komt steeds terug naarmate het immuunsysteem verzwakt.⁸
- Veranderingen in de menstruatie. Lichtere of zwaardere bloedingen, overgeslagen menstruaties of ernstigere premenstruele klachten kunnen voorkomen.⁸
- HPV en baarmoederhalscellen. De HPV-typen die baarmoederhalskanker veroorzaken komen vaker voor bij vrouwen met HIV, en baarmoederhalskanker is een aids-definiërende aandoening — daarom zijn regelmatige uitstrijkjes (baarmoederhalsscreening) belangrijk.⁸
Elk van deze aandoeningen komt ook vaak voor bij vrouwen zonder HIV, dus geen ervan stelt op zichzelf de diagnose HIV. Maar wanneer ze terugkeren, ongewoon ernstig zijn of moeilijk te behandelen — zeker in combinatie met een mogelijke blootstelling — zijn ze een reden om te testen. Net als voor iedereen geldt: testen is de enige manier om je HIV-status te kennen.¹ ²
Wanneer moet je je laten testen?
Testen is de enige manier om je HIV-status te weten te komen. Als een van de volgende situaties op jou van toepassing is, is testen de verantwoorde volgende stap:
- Je hebt onbeschermde seks (vaginaal, anaal of oraal) gehad met een partner waarvan je de HIV-status niet kent
- Je hebt injectiespullen gedeeld met iemand anders
- Je bent slachtoffer geweest van seksueel geweld
- Bij een huidige of recente partner is HIV vastgesteld
- Je hebt een van de hierboven beschreven symptomen en bent de afgelopen weken mogelijk blootgesteld
- Je laat je regelmatig testen als onderdeel van seksuele gezondheidszorg (jaarlijks voor seksueel actieve volwassenen; vaker voor groepen met een hoger risico)
De windowperiode voor zelftests op basis van antilichamen is 21 tot 84 dagen na mogelijke blootstelling.⁵ Te vroeg testen kan een vals-negatief resultaat opleveren omdat er nog geen antilichamen zijn aangemaakt.
Voor stapsgewijze begeleiding over welk soort test je moet doen en wanneer, zie onze HIV-testgids.
Wat als je symptomen hebt, maar de test is niet-reactief?
Dit is een veelgestelde en belangrijke vraag. Een niet-reactieve zelftest betekent dat er op het moment van testen geen hiv-antilichamen zijn aangetroffen. Het duurt echter even voordat antilichamen zich ontwikkelen na blootstelling — meestal 21 tot 84 dagen⁵ — en een test die tijdens deze windowperiode wordt gedaan, kan een vals-negatief resultaat geven.
Als je symptomen hebt die op HIV kunnen wijzen en je bent in de afgelopen drie maanden mogelijk blootgesteld:
- Doe na 84 dagen (12 weken) na de mogelijke blootstelling een nieuwe test om zekerheid te krijgen
- Overweeg laboratoriumonderzoek via een zorgverlener, die HIV eerder kan opsporen dan zelftests op basis van antilichamen
- De meeste griepachtige ziekten zijn geen HIV — maar aanhoudende of ongebruikelijke symptomen in de context van een recente blootstelling moeten worden besproken met een zorgverlener
De meeste niet-reactieve testuitslagen zijn betrouwbaar. Door je binnen de aanbevolen windowperiode te laten testen en de test indien nodig te herhalen, krijg je de grootste zekerheid.
Een opmerking over de huidige uitkomsten van HIV
HIV is tegenwoordig een beheersbare, langdurige aandoening. Mensen bij wie HIV is vastgesteld en die meteen met een behandeling beginnen en die volhouden, kunnen een volwaardig, gezond leven leiden — met een levensverwachting die vergelijkbaar is met die van mensen zonder HIV.⁶ ⁷
Iemand die een effectieve behandeling volgt en wiens viral load niet detecteerbaar is, kan HIV niet overdragen aan een seksuele partner. Dit staat bekend als U=U (Undetectable = Untransmittable) en wordt ondersteund door grote, meerjarige klinische onderzoeken.⁶ ⁷
Voor mensen die zich zorgen maken over mogelijke blootstelling is testen de weg naar informatie, gemoedsrust als de uitslag niet-reactief is, of — als de uitslag reactief is — naar vroege behandeling en het vooruitzicht op een gezond leven met HIV.